Thiên đàn (Trung Quốc)


Thiên đàn được xây dựng vào khoảng nửa đầu thế kỷ XV, thuộc khu vực trung tâm của vườn Hoàng gia, với bốn phía là rừng tùng bao bọc. Đây là quần thể kiến trúc đàn - miếu được bảo tồn khá nguyên vẹn. Từ bố cục mặt bằng kiến trúc cho đến các công trình đơn lẻ của Thiên đàn, đều tập trung phản ánh về mối quan hệ giữa trời và đất - một triết thuyết căn bản, phản ánh về vũ trụ quan của người Trung Quốc cổ đại. Ngoài ra, Thiên đàn còn có vai trò đặc biệt quan trọng đối với các bậc đế vương trong lịch sử.

 

Thiên đàn nằm ở phía Đông - Nam của Thiên An môn (Bắc Kinh), được khởi dựng dưới thời Minh Thành Tổ, năm Vĩnh Lạc thứ 18 (1420). Khởi nguyên, kiến trúc này được mệnh danh là Thiên Địa đàn, là nơi tế trời và đất của các vị hoàng đế hai triều Minh, Thanh. Từ năm Gia Tĩnh thứ 9 (triều Minh), tức năm 1530, sau khi Địa đàn (đàn tế đất) được xây dựng riêng tại phía Bắc của Bắc Kinh, Thiên Địa đàn chỉ được sử dụng để tế trời và cầu được mùa, đồng thời được đổi tên thành Thiên đàn (đàn tế trời).

Kiến trúc Thiên đàn được thiết kế theo tư duy triết học phương Đông, gồm đàn Viên khâu và đàn Kỳ cốc, cùng được bố trí trên một nền đắp, với mặt bằng hình tròn. Đàn Viên khâu nằm ở phía Nam, là nơi tế trời, đàn Kỳ cốc nằm ở phía Bắc, là nơi cầu được mùa. Theo quan niệm của người Trung Quốc cổ đại, kết cấu của trời và đất được được xác định là “trời tròn, đất vuông”. Vì vậy, tường bao của Thiên đàn ở phía Nam có bình diện hình vuông, tượng trưng cho đất, ở phía Bắc có bình diện hình tròn, tượng trưng cho trời. Cũng bởi đặc trưng này, dân gian còn gọi tường bao của Thiên đàn là “tường thiên địa” (tường trời đất). Những kiến trúc chính của Thiên đàn phân bố tập trung theo trục Nam - Bắc. Đàn Viên khâu và đàn Kỳ cốc đều nằm trên trục này, có hệ tường bao riêng và được liên thông với nhau bằng một cầu đá, dài 360m, rộng 30m.

Điện Kỳ niên là kiến trúc quan trọng nhất của Thiên đàn, được dựng trên nền đá trắng, lấy từ vùng Vũ Hán (gồm 3 cấp, cao 6m), dáng vẻ bề thế, nguy nga và tráng lệ. Đây là nơi hằng năm hoàng đế cử hành nghi lễ tế trời, cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Điện có mặt bằng hình tròn, với đường kính 32m, cao 38m, được kết cấu dưới dạng thức một tòa nhà có mặt bằng hình tròn, gồm 3 tầng mái (trùng thiềm), lợp ngói lưu li màu xanh, chóp mái đúc bằng kim loại màu vàng. Trong điện có trang trí đồ án giếng “cửu long”, với các chi tiết chạm khắc tinh xảo, màu sắc rực rỡ. Kết cấu kiến trúc của điện rất đặc biệt, không có rường lớn và đòn nóc (thượng lương), kết cấu chịu lực chính của hệ mái chủ yếu là các trụ ngắn và đòn tay. Ở trung tâm của điện có 4 cột cái, cao 19.2m, tượng trưng cho 4 mùa trong một năm; bao quanh hệ cột cái là 12 cột quân (vòng ngoài), tượng trưng cho 12 tháng và 12 thời khắc/giờ trong một ngày (Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tị, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi).

Trai cung (nhà trai tịnh) nằm ở phía trong cửa Tây thiên, là nơi hoàng đế tắm gội, trai tịnh trước khi tế trời. Bao quanh Trai cung là 2 vòng hào (nước), có 163 gian hành lang bao quanh. Trên Nguyệt đài ở chính điện đặt tượng người đang trai giới, đúc bằng đồng và bài vị của các thần coi sóc về thời gian. Trên tay tượng đồng có “thẻ bài trai giới”, tương truyền, đây chính là tượng của Ngụy Chinh - một danh tướng thời Đường. Phía Đông - Bắc của điện Kỳ niên là lầu chuông, trên lầu treo một quả chuông lớn, được đúc vào niên hiệu Vĩnh Lạc (thời Minh Thành Tổ). Theo thông lệ, khi hoàng đế tiến hành tế trời, thường khởi giá từ Trai cung theo hiệu lệnh của tiếng chuông. Và, khi hoàng đế bước lên đàn Viên khâu thì việc thỉnh chuông chấm dứt. Sau khi hoàng đế tế xong, chuông lại được thỉnh, với những tiếng ngân vang đầy uy lực.

Thiên đàn có quy mô hoành tráng, với tổng diện tích 2.700.000m2, là quần thể kiến trúc đàn tế cổ, còn được bảo tồn khá nguyên vẹn của Trung Quốc. Từ các góc độ, như quy hoạch, kết cấu, trang trí kiến trúc,… của Thiên đàn đều mang những giá trị nổi bật. Vì vậy, đây là một quần thể kiến trúc có vị trí đặc biệt quan trọng trong lịch sử kiến trúc Trung Quốc, đồng thời là di sản kiến trúc nghệ thuật vô giá của nhân loại.

Năm 1998, Thiên đàn được UNESCO ghi vào Danh mục Di sản văn hóa thế giới vì những giá trị nổi bật sau:

1- Thiên đàn là một trong những bằng chứng xác thực phản ánh về nền văn minh Hoa Hạ

Từ các góc độ, như vị trí xây dựng, quy hoạch kiến trúc, thiết kế kiến trúc, lễ nghi tế tự, âm nhạc, vũ điệu gắn với tế tự tại Thiên đàn đều dựa trên cơ sở lý luận của Chu Dịch (Kinh Dịch nhà Chu), tức học thuyết Âm dương, Ngũ hành - Đây là một thành công về mặt nhận thức về tự nhiên (trời) của người Trung Quốc cổ đại. Qua đó, mối quan hệ giữa trời và người, cùng tinh thần sùng bái trời được thể hiện hết sức sinh động. Mặc dù các triều đại đều xây dựng đàn tế trời, nhưng Thiên đàn là một quần thể kiến trúc được bảo tồn tương đối nguyên vẹn và là một kiệt tác của người Trung Quốc cổ đại.

2- Các kiến trúc trong Thiên đàn đều được xây dựng bằng thủ pháp nghệ thuật ngụ ý, tượng trưng theo tư duy cổ đại

Kích thước và số lượng cấu kiện của đàn Viên khâu gắn liền với con số 9, với ý nghĩa 9 tượng trưng cho trời hoặc liên quan đến trời. Ví dụ: điện Kỳ niên trong Thiên đàn, với mặt bằng hình tròn, mái ngói màu xanh lam mang ý nghĩa tượng tưng cho trời, hệ cột cái và hệ cột quân mang ý nghĩa tượng trưng cho một năm gồm 4 mùa, 24 tiết khí, 12 tháng và 1 ngày có 12 thời khắc/giờ (người Trung Quốc cổ đại chia 1 ngày thành 12 thời khắc/giờ, mỗi thời khắc/giờ tương đương với 2 tiếng - 120 phút), đồng thời tượng trưng cho hệ tinh tú (sao) trên bầu trời. Kiến trúc Thiên đàn là bằng chứng sinh động về dạng thức kiến trúc “Minh Đường” thời cổ đại (dạng thức kiến trúc được dựng phỏng theo quy luật/nguyên lý vận hành của trời đất, từng được các bậc đế vương đặc biệt chú trọng và áp dụng triệt để trong các kiến trúc gắn với cung đình và hoàng gia), phản ánh rõ đặc trưng văn hóa truyền thống của Trung Quốc.

3- Thiên đàn là một tập hợp lớn những giá trị về triết học, lịch sử, số học, lực học, mỹ học, sinh thái học, đồng thời, là một kiệt tác của thời cổ đại.

Thiết kế kiến trúc và thi công xây dựng Thiên đàn là một tập hợp lớn những giá trị về kỹ thuật, nghệ thuật xây dựng thời Minh, Thanh. Trong đó, điện “Kỳ niên” và tòa “Hoàng khung” là những kiến trúc gỗ có quy mô lớn, với mặt bằng hình tròn, được chế tác tinh xảo, mang giá trị nghệ thuật cao,… tiêu biểu cho kiến trúc truyền thống Trung Quốc. Ngoài ra, trong khuôn viên Thiên đàn còn có một diện tích rừng khá lớn, với hệ thực vật đa dạng, tạo nên hệ môi trường sinh thái mang tính chất “thiên nhân hòa hợp” (con người hòa hợp với tự nhiên). Đây là cơ sở quan trọng trong việc nghiên cứu về nghệ thuật kiến trúc và môi trường sinh thái cổ đại, có đầy đủ giá trị về mặt khoa học, là đặc trưng nổi bật trong quần thể kiến trúc đàn tế của hoàng gia.

Trên trục kiến trúc chính, điện Kỳ niên chiếm vị trí trung tâm ở phía Bắc, được tạo dựng với dáng vẻ uy nghi, kết cấu tinh xảo. Không gian bên trong điện gồm nhiều tầng cùng hướng/tụ vào trung tâm. Các tầng mái của điện có dạng tròn, được thu nhỏ dần đều theo cao độ mà vẫn hài hòa với kiến trúc tổng thể. Với đặc trưng kiến trúc này, khi vào điện, con người như có cảm giác bước lên từng cụm mây lành để tiến vào tầng trời. Tổng thể và bố cục kiến trúc của Thiên đàn đều là kiệt tác của kiến trúc cổ, đã đạt tới một trình độ phát triển cao, có đầy đủ giá trị về mặt nghệ thuật, là vật minh chứng cho sự phát triển về mặt tư tưởng, văn hóa của Trung Hoa trong lịch sử. Thiên đàn chính là kết quả của quá trình “vật chất hóa” tư tưởng triết học cổ đại, có giá trị nổi bật về mặt lịch sử, khoa học và nghệ thuật, hàm chứa nhiều giá trị văn hóa…

Như vậy, Thiên đàn là quần thể kiến trúc đàn tế cổ đại có đầy đủ giá trị nổi bật về mặt lịch sử, khoa học và nghệ thuật, hàm chứa nhiều giá trị văn hóa, đáp ứng đủ điền kiện để được ghi vào Danh mục Di sản văn hóa thế giới. Việc đưa kiệt tác nghệ thuật này vào Danh mục Di sản văn hóa thế giới sẽ tạo ra nhiều điều kiện thuận lợi đối với công tác bảo tồn và chuyển giao di sản cho các thế hệ mai sau.

Đạt Thức (Nguồn: www.gov.cn)


Sự kiện qua ảnh

59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59

Tìm kiếm

Liên kết website