Tín ngưỡng thờ cúng thời Hùng Vương tại Đình Cả - Xóm Đình – Phú Nham – Phù Ninh – Phú Thọ


Đình Cả (thuộc xóm Đình, khu dân cư 2A, xã Phú Nham, huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ) vốn là một ngôi đình cổ, đã được trùng tu, phục dựng nhiều lần, nơi phụng thờ 7 vị Thánh và Đức Vua Hùng.

Theo truyền thuyết và thần tích ghi trọng ngọc phả của đình: Từ đời Hùng Vương thứ 18, vua Hùng Duệ Vương có hai người con gái là Tiên Dung công chúa (lấy Chử Đồng Tử, người phủ Khoái Châu) và Ngọc Hoa công chúa, xinh đẹp tuyệt trần. Nhà vua dựng lều kén rể, tại cửa thành Việt Trì. Có một người là trạng nguyên Nguyễn Long Xà, con vua Long vương ở Động Đình tiếng hô vang như sấm, khiến hổ báo kinh hồn, có tài gọi gió hô mưa, kéo quân mang lễ vật tới ứng dự. Sau lại có người ở động Lăng Xương huyện Thanh Châu, phủ Gia Hưng, đạo Sơn Tây họ Nguyễn, tên Tùng, hiệu Tản Viên Sơn Thánh có tài thông thiên triệt địa, dời non lấp biển, cũng kéo quân về bái yết. Nhà vua gả Ngọc Hoa công chúa cho Sơn Thánh.
Bấy giờ có người họ Thục tên Phán tự xưng là chi phái họ Hùng chiếm một phần đất lập ra Âu Lạc, chia cắt đất nước. Để bảo vệ sự thống nhất sơn hà, toàn vẹn lãnh thổ, Tản Viên Sơn Thánh vâng lời Đức Vua Hùng, đã cắt cử 5 đạo quan chia nhau đi các ngả tiến đánh quân Thục. Buổi đầu quân Thục còn mạnh, các đạo quân liền thúc thủ về triều cấp báo.
Hùng Vương cả lo, liền triệu Sơn Thánh vào triều hỏi kế sách. Sơn Thánh tâu: “Bệ hạ là một bậc thánh hiền, một đấng minh quân, tất được lòng dân, quốc phú binh cường, trong nước lại có nhiều người tài…Vậy thần xin niệm chú ước pháp sách thần, cầu trời phụ giúp, quân Thục ắt sẽ tan vậy”. Tức thì lập đàn cầu đảo, ngửa mặt lên trời niệm thần chú. Bỗng nhiên, giữa ban ngày mà trời đất tối sầm lại nhìn không tỏ mặt người. Rồi thấy 7 vị hình thù kỳ dị mặc y phục mầu đỏ mình khoác áo giáp tiến vào bệ yết kiến vua, tự xưng là: Bảo Thiên và Quang Thánh, cùng 5 vị là Nguyên Soái và Tả hữu tướng quân giáng thế phù trợ đức vua, hộ quốc an dân. Chuyện đó xảy ra vào ngày 7 tháng giêng năm Bính Ngọ. Sơn Thánh liền cử 7 vị trấn thủ nhung binh pháp trận, các vị thần liền hô lớn câu đảo, bỗng âm khí bốc lên, trời đất tối sầm , quân Thục tháo chạy hỗn loạn. Tướng Thục bị chém đầu, quân Thục máu chảy thành sông, thuyền có thể đi trên dòng máu giặc. Khi giặc tan, cả 7 vị liền kéo quân về trại Phú Nham thuộc huyện Phù Ninh, phủ Tam Đái, đạo Sơn Tây đóng quân đồn trú.
Ngày 7 tháng 8 năm đó, bỗng dưng xuất hiện một đám mây vàng trông như dải lụa đào từ trời giáng thẳng xuống. Cả 7 vị bước lên mây bay về trời. Phụ lão và nhân bèn lập biểu tâu vào triều. Hùng Duệ Vương liền sai lập miếu thờ và sắc phong “phú thần hưng quốc đồng hữu vĩnh vi hằng”. Đến đời vua Lê Đại Hành, tướng Lê Hoàn lên dâng hươu quý, cầu đảo trợ giúp đánh giặc Tống được linh ứng, bèn sắc phong mỹ tự là Thất vị đại vương. Đến thời Trần Thái Tông, giặc Nguyên xâm chiếm Thăng Long, Trần Quốc Tuấn vâng lệnh vua lên cầu đảo, quả được linh ứng, bắt sống Ô Mã Nhi, phá tan giặc Nguyên. Vua Trần bèn sắc phong: Thất vị linh ứng hộ thần. Đến thời Lê Lợi khởi nghĩa đánh quân Minh cũng lên thắp hương cầu đảo, quả được linh nghiệm chém đầu tướng giặc Liễu Thăng, giải phóng đất nước. Vua Lê Thái Tổ bèn sắc phong: Thất vị khả tế cương nghị anh minh, đồng thời truyền cho dân vùng Phú Nham trùng tu miếu điện, hương khói phụng thờ hàng năm.
Hàng năm, Xuân – Thu nhị kỳ, cứ đến ngày 7 tháng Giêng là ngày Thánh giáng, ngày 7 tháng 8 là ngày Thánh hóa, dân làng đều tổ chức rước kiệu, rước lợn (gọi là ông Cầu) qua đền Mẫu, làm lễ ở đình Mùa, tắm ông Cầu ở Cầu Hé, rồi trở về đình Cả thắp hương tế lễ mở hội vui chơi, múa sư tử, đấu vật, chọi gà, cờ tướng, vui chơi ca hát. Hiện nay, lễ hội của đình Cả do chính quyền UBND xã Phú Nham cùng với các cụ phụ lão trong làng đứng ra tổ chức. Thời gian chuẩn bị cho lễ hội bắt đầu từ tháng Chạp năm trước.
Đồ lễ bao gồm một lễ chay và một lễ mặn. Lễ mặn gồm xôi, gà, thịt lợn; lễ chay bắt buộc phải có một nồi chè chay, được nấu bằng đỗ xanh với mật, thêm hoa quả, bánh, oản… Đồ lễ được dâng, đặt trong các ban thờ của hậu cung và ban thờ công đồng.
Đội tế được chuẩn bị từ trước, chủ tế là người song toàn, gia đình yên ấm, không có tang, tuổi từ 50 trở lên; 1 bồi bái và 6 quan viên tế. Trang phục của đội tế gồm quần áo tế màu đỏ cho chủ tế, màu vàng cho bồi tế, màu xanh da trời cho quan viên tế. Trong lễ hội thì các cụ bà mặc áo dài màu nâu, các cụ ông mặc áo the khăn xếp. Đầu tiên là lễ rước ông Cầu. Ông Cầu vốn là một ông lợn, được giao cho chủ tế nuôi, chỉ ăn cháo hoa, không cho ăn đồ tạp, đóng cũi ở riêng, tắm rửa hàng ngày. Đến ngày lễ chính, phủ vải đỏ lên cũi lợn, cho vào kiệu rước qua cầu và tắm cho lợn, trước khi đưa vào đình để mổ. Mổ lợn xong, đưa một bát tiết và một dúm lông để đem lên tế lễ.
Người đứng tế đứng theo thứ tự: đầu tiên là người chủ tế, tiếp sau là bồi tế đứng hai bên, đứng cạnh bồi tế là 2 người thông xướng mặc quần áo màu xanh. Sau đó là đội tế với 6 người. Sau tế lễ là đến 3 tuần hương, 3 tuần rượu dâng lên ban thờ Hậu cung. Thời gian tế thường khoảng 1 tiếng. Sau khi người đọc chúc văn kết thúc thì đến hóa chúc ở cây tẩy uế. Sau đấy, mọi người trong làng và khách thập phương đến dâng hương và thực hành nghi lễ của mình. Kết thúc tế lễ, tất cả mọi người đều được ở lại để cùng dân làng thụ lộc.
Hiện nay, đình Cả được các cụ phụ lão quản lý và hương khói vào các dịp lễ tiết. Lễ hội đình Cả, Phú Nham vẫn là một nghi lễ tín ngưỡng đặc biệt quan trọng đối với người dân xóm Đình và các làng thuộc xã Phú Nham nói chung.

PGS.TS. Bùi Quang Thanh


Sự kiện qua ảnh

59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59

Tìm kiếm

Liên kết website