Người Hà Nội - Mái tóc


Để làm nên bộ trang phục tôn vẻ đẹp con người, ngoài chuyện trang phục phức tạp, còn phải tìm hiểu thêm một vấn đề tưởng chừng đơn giản: mái tóc. Còn gì mỏng mảnh và yếu mềm hơn sợi tóc, vậy mà lại làm cho bộ não kề đấy của con người phải bận tâm! Đấy không phải chỉ là sự nghĩ suy chốc lát mà xem ra lại là chuyện của cả đời. Ông, bà ta nói: “Cái răng cái tóc là góc con người”

Vào thuở Hùng Vương, các chàng trai, cô gái quanh núi Nùng – sông Nhị đã biết cách làm duyên, làm dáng mái đầu. Đó cũng là cách làm duyên, làm dáng của người Việt cổ xưa. Lòng đất đã qua tay các nhà khảo cổ học và sử học mà mách bảo chúng ta: rất nhiều trống, rìu, thạp đồng, tượng vật – những hồi ức vật chất ký thác bóng dáng người xưa – còn giữ lại nhiều vết tích lý thú xung quanh mái tóc. Thuở ấy, có thể nhận ra, lối cắt tóc ngắn được dùng chung cho cả nam lẫn nữ. Mốt thông dụng và phổ biến là cắt tóc đến ngang vai. Tóc cắt rồi để xõa, không có hình thức tết buộc. Một số chàng trai, chắc vì nghề nghiệp, mà cắt đến tận chân tóc. Và các cô gái vài dăm ba người tóc buộc phía sau, thả dài xuống gáy. Bên cạnh “mốt” tóc kể trên, còn có “mốt” Búi tóc. Các chàng trai, cô gái thường búi giống nhau – tròn phía sau gáy hoặc cao lên đỉnh đầu. Cũng với kiểu trên , người thích làm duyên chít một dải khăn nhỏ bao quanh giữa trán và chân tóc. Kẻ cầu kỳ thắt đuôi khăn thả ra sau gáy. Còn các cô có lẽ con nhà quyền quý lại đỏm dáng hơn: trùm khăn vắt thành chóp nhọn, để lộ búi tóc bên ngoài …
Có một kiểu gần đây các cô gái thường dùng, vốn đã có từ thuở Hùng Vương: Tết tóc (hoặc buộc) thành một đuôi sam thả dài sau lưng, góp phần làm cho dáng đi thêm uyển chuyển. Có người dường như chưa vừa ý, còn chít thêm một vành khăn nhỏ, không cần thả múi phía sau.
Ngần ấy kiểu đầu tóc của các chàng trai, cô gái núi Nùng, sông Nhị ngày nay ta còn biết được như vậy, cũng đủ để trình ra một năng khiếu thẩm mỹ và trình độ tư duy đã ổn định một thời. Điều kiện sinh sống ở miền nhiệt đới rừng lắm, sông nhiều, nắng đến cháy da, rét buốt tận xương, đã ảnh hưởng mang tính quyết định đến kiểu đầu tóc của ông bà mình thời đó. Chẳng thế mà, khi xem xét hai kiểu cắt tóc ngắn và búi tóc thịnh hành qua hàng nghìn năm, tác giả của “Lĩnh Nam chích quái” đã phải nắn nót ghi nhận: (Dân Việt cổ) cắt tóc ngắn để đi rừng cho tiện!
Trải nghìn năm lịch sử về sau, nếu như trang phục càng trở nên rườm rà, lắm màu, nhiều kiểu, thì mái tóc của trai thanh gái lịch Hà thành xưa có lẽ phát triển “từ tốn” hơn nhiều. Qua nghìn năm chống ách đồng hoá phương Bắc, mái tóc hoặc là cắt ngang vai hoặc là vẫn búi như xưa.
Thời Lý, mái tóc bắt đầu có sắc thái riêng của vẻ Kinh kỳ, cùng với sự xuất hiện của lầu son gác tía. Lúc này, với diện giàu sang, tóc vừa được búi như quả chùy sau gáy nhưng cài trâm vàng. Còn quan lại, sỹ phu thì cũng búi tóc nhưng cài trâm sắt, gặp khi mưa nắng, úp thêm nón chóp đội đầu.
Sang thời Lê – Nguyễn, mái tóc xem chừng vẫn thế. Nó gần như được định hình và khắc vào ấn tượng mọi người, coi kiểu cách đó là hợp với thuần phong mỹ tục, tạo ra một góc của bản sắc văn hóa bản địa. Ấy thế mà, đến khi có văn minh Âu Tây tràn vào, bắt đầu xảy ra một cuộc “giao tranh” về thẩm mỹ. Quyết liệt và ngặt nghèo, mái tóc được các nhà Nho phong kiến xem xét là dân tộc hay không dân tộc. Búi tóc củ hành của các nhà Nho cứ bướng lì tồn tại sau gáy. Nhưng rồi, có lẽ do tác động của văn minh ngày càng sâu rộng, một cuộc cách tân “cắt tóc ngắn” bùng ra. Chiến dịch “húi hề” trào lên ở các đô thị, trong đó có Thăng Long - Hà Nội.
Cuối những năm 1930, tranh vẽ và nhiếp ảnh cho thấy, “phái yếu” Hà Thành đã thay tóc vấn ra tóc búi, cố tình buông búi tóc xuống ngang vai, che kín gáy và tạo một nét lượn trên mái tóc chính, được người đời gọi một cách “văn hoa”: cánh phượng.
Trong kháng chiến chống Pháp, thấp thoáng dọc các khu phố cổ kính rêu phong, kiểu tóc “phi dê” xuất hiện. Riêng các chàng trai thì đơn giản hơn: mái tóc được cắt ngắn hoặc cạo trọc hẳn, đầu đội mũ nan hoặc mũ vải, tự nguyện vô tư bỏ lại “đô thành đốt cháy sau lưng”, lên đường đi kháng chiến.
Hoà bình lập lại (1954) đến những năm “túi thuốc mũ rơm” đảm đang chống Mỹ, các cô gái chủ yếu giữ lại ba kiểu tóc phổ biến ở Đô thành: tóc uốn (phi dê), tóc tết bím và tóc xõa ngang vai. Thật khan hiếm những mái tóc mượt đen, thả dài buông chùng gấu áo. Thi thoảng đã có cô “mạnh tay” chọn cho mình kiểu tóc ngắn, tóc ốp trên đầu chẳng khác gì con trai, làm vơi đi chất nữ tính nơi phồn hoa thanh lịch. Và ngược lại, các chàng trai đôi ba người học kiểu nữ nhi, ngày ngày cầu kỳ ngồi sấy tóc. Không ít những mái tóc trẻ trai trùm kín hai tai, mang dáng vẻ phong trần, nghệ sĩ. Nhưng gọn ghẽ và đẹp mắt hơn cả vẫn là mái tóc cắt ngắn 3cm, hợp với thời cuộc chiến tranh của những người mặc quân phục.
Xem ra, có thể còn nói nhiều về mái tóc. Thế nào là một mái tóc đẹp đẽ, hài hòa và hợp “mốt”?. Thật khó tìm ra một công thức chung cho tất cả mọi người. Nó tuỳ thuộc vào vị trí xã hội, trình độ nhận thức, tư tưởng và lý tưởng thẩm mỹ của mỗi cô gái, chàng trai, trong đó có tuổi trẻ Hà Nội thanh lịch hiện nay.

PGS.TS. Bùi Quang Thanh


Sự kiện qua ảnh

59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59
59

Tìm kiếm

Liên kết website